Nieuws van de RUSSISCHE banksector

Niet-Russen komen

Van een snelle expansie van buitenlandse banken in de regio’s is er geen sprake, is overtuigd Alexander Burja, hoofd van de Dienst voor controle op risico’s bij financiele operaties en trasacties van IIB

De financiële markt is niet verwend met de geruchtmakende transacties, waaraan de buitenlandse banken deel nemen. De grootste Russische banken ‘krijgen vet’ en versterken hun reputatie. Maar de opkoop van Russische banken door de buitenlanders gaat toch door en voldoende actief. De westelijke giganten geven de voorkeur aan heel kleine banken en steeds vaker aan de regionale banken.

Afgelopen week haalde de bankgemeenschap regelmatig herinneringen op aan de eerste verjaardag van de zomerongeregeldheden op de bankmarkt. Reeds een jaar geleden werd het duidelijk: in die strijd wonnen de staatsbanken en de spelers met de buitenlandse deelneming in het kapitaal. Hun aantal klanten werd aanzienlijk groter ten koste van de particuliere beleggers, overgelopen van andere banken, en zenuwachtige rechtspersonen. Tegen de achtergrond van de privé banken, wiens positie onder druk van financiële elementen onhoudbaar werd, oogstten de buitenlanders gelijk de roem als meer resistente tegen schokken. Het is hun in de troebele tijd gelukt om juist de detailbusiness op te voeren. Als Reiffeizenbank op 1 juni afgelopen jaar volgens gegevens van Profiel op plaats 9 stond in de lijst van grootste banken qua depositovolume (14,7 miljard roebel), en Citybank op plaats 24 (4,7 miljard roebel), dan steeg zijn Oostenrijkse ‘dochter’ reeds tot plaats 7 (16,8 miljard roebel) begin augustus 2004, en zijn Amerikaanse ‘dochter’ tot plaats 18 (5,7 miljard roebel). Daarbij blijft Citybank nog steeds in hetzelfde tempo gaan, volgens de gegevens op 1 juni 2005 staat hij reeds op plaats 14 (11,9 miljard roebel) in de lijst van grootste detaillisten (zie tabel op blz.64). En dat ondanks het feit dat de rentabiliteit op deposito’s bij de buitenlandse spelers (2-5%) aanzienlijk lager is dan de rentabiliteit, beloofde door de binnenlandse kredietondernemingen (6-9%). Maar de westelijke banken groeien niet alleen doordat het vertrouwen van Russen in de binnenlandse banken daalt, zij doen hun best om hun werkingssfeer uit te breiden, inclusief op de markt van consumentenkredieten die nu zo in de mode zijn. Momenteel behoren meteen zeven naken met het buitenlands kapitaal tot Top-30 van grootste kredietgevers voor particulieren: Home Credit en Finans Bank, Reiffezenbank, Citybank, Internationale Moskouse Bank en andere. Hun deel qua gegeven kredieten tussen de banken van Top-30 bedraagt 10% (als Sberbank niet meegerekend is dan 28%), en in het algemeen op de markt hebben zij 7,6%. "Als de buitenlandse banken in het verleden bijna uitsluitend met hen eigen buitenlandse klanten en Russische ‘blauwe fiches’ werkten, dan zijn zij nu steeds actiever op het gebied van dienstverlening aan middelgrote bedrijven en particulieren, waardoor zij hen business uitbreiden", zegt de hoofdanalist van de internationale ratingagentschap Standard&Poor’s (S&P) Irina Penkina. De banken van westelijke oorsprong zijn merkbaar actief bezig met het verhogen van hen kapitaal: nog een jaar geleden behoorde geen enkele buitenlandse bank tot Top-10 qua grootte van eigen middelen, maar volgens de gegevens begin juni dit jaar staan er in deze lijst reeds twee spelers - Reiffeizenbank en Internationale Moskouse Bank.

Dat de buitenlandse structuren zo actief op de Russische markt zijn, is wel verklaarbaar. "Het risico nemen zaken in Rusland te doen wordt gecompenseerd door verwachting van hogere inkomsten in vergelijking met die op de westelijke markten ", verklaart Irina Penkina. De vrijgevige binnenlandse markt zweept niet alleen op de reeds op de markt werkende spelers, maar trekt ook de nieuwe aan. Steeds meer westelijke giganten verklaren over hun komst naar de Russische markt. Volgens de gegevens van de Centrale Bank zijn er in Rusland op 1 april 36 banken met de 100 percent deelneming van buitenlanders geregistreerd en 8 banken, waar het deel van niet-ingezetenen meer dan 50% bedraagt. De deskundigen onderstrepen dat in de naaste toekomst een volgende ‘partij’ van belangrijke buitenlandse spelers op de markt is te verwachten.

De expansie van buitenlanders in Rusland heeft een uitgesproken eigenaardigheid. "Op dit moment is de groei van directe buitenlandse investeringen alleen geconcentreerd op het detailsegment en het segment van service aan kleine en middelgrote onderneming ", wijst Irina Penkina op.

Voor de buitenlanders is de detailsector in de eerste plaats wegens zijn rentabiliteit interessant. Uit de gegevens van S&P blijkt, dat de gemiddelde winstkapitaal verhouding in de banksector 10% in het verleden jaar bedroeg, maar bij de banken, die zich met consumentenkredieten bezighielden, kwam deze verhouding boven 15%. Maar de buitenlanders zijn niet alleen door het profijt gedreven. De detailsector is voor hen een veel duidelijkere aard business, en juist hier kunnen zij hun voordelen op de Russische operators gebruiken: de opgedaan ervaring en beheersing van alle nodige technologieën.

In een gespreid bedje terechtkomen

Bij het komen naar de Russische markt prefereren de buitenlanders de bestaande banken te kopen. De merkbaarste transactie is het kopen van de detailbank Del'taBank door de Amerikaanse onderneming General Electric Consumer Finance in het afgelopen jaar (zie Profiel Nr.29, 2004), en ook het verwerven van KMB-Bank door de Italiaanse bank Intesa, georiënteerd op het werk met kleine onderneming en detailbusiness (zie Profiel Nr.17, 2005). De Franse bank BNP Paribas, die ook KMB wilde kopen, had twee keer pech: voorheen mislukte zijn bijna reeds gesloten overeenkomst met Russisch Standaard. Een andere kandidaat voor de deelneming in het kapitaal van KMB-bank - de Duitse bank Deutsche Bank - voert nu de onderhandelingen over aankoop van een deel in Impeksbank. De internationale giganten kopen op dit moment de grote Russische banken niet zo graag en prefereren vaak de weinig bekende regionale bankstructuren. Op die manier kocht de Franse gigant kort geleden Promeksbank in Samara, en de tweede grote bank van India ICI
CI Bank Ltd. verklaarde over zijn koop van een kleine Investeringskredietbank in Kaluga. In september vorig jaar aanschafte Hansabank Group, de grootste groep van Baltische Staten, een heel erg kleine bank Kvest in Moskou. De nog niet op de Russische markt vertegenwoordigde spelers van het internationaal niveau melden over hen dergelijke plannen. SEB uit Zweden belooft, bijvoorbeeld, een kleine Russische bank dit jaar nog te kopen.

Dit beleid van westelijke spelers laat het veronderstellen dat zij in de eerste instantie een ‘toegangsbewijs’ tot de detailmarkt nodig hebben. Zowel Promeksbank als ook de Investeringskredietbank werden verkocht slechts na hun ingang in het systeem van inleggenverzekering. Bovendien is het volgens de Russische wetten verboden dat de pas opgerichte kredietondernemingen in de eerste twee jaar de particulieren bedient. Ingeval de bank wegens de vergunning wordt gekocht dan zal het goedkoper zijn een regionale bank te gaan kopen. De westelijke investeerders besteden hun aandacht aan kleine banken, want zij willen een bank met een doorzichtige structuur en maximaal zuivere balans kopen. De grote banken missen het vaak. Maar de detailnetwerken en technologieën worden hier door de buitenlanders niet zoveel vereist. Al dat kunnen zij ook zelf organiseren op een niveau, dat aan hun standaard voldoet.

De in de Russische banken belangstelling hebbende buitenlandse structuren, die actief op zoek naar potentiële objecten voor aankoop zijn en ‘due diligence’ uitvoeren, hebben een unieke aard business tot leven gewekt. Er zijn bedrijven verschenen, welke zich in aankoop van kleine banken specialiseren. Zij knappen zulke banken op en brengen hun in de verkoop. De hoofdstedelijke markt is ‘oververhit’ door de gespannen belangstelling voor de banken. De deskundigen zijn van mening, dat de prijzen van Moskouse banken veel worden opgedreven, terwijl de regionaal structuren de prijzen niet te hoog vaststellen. Daarom lijken de buitenlanders op het goede spoor te zijn, als zij financiële instellingen ver van de Moskouse Ringweg gaan kopen.

De bestaande bedrijven worden in de regel door de structuren gekocht, welke zich in Rusland met detailbusiness gaan bezighouden. Het kleinere deel van nieuwe spelers prefereert hun eigen dochterstructuren op te richten. Ofschoon de huidige leiders van de detailmarkt met het buitenlandse kapitaal - Citybank en Reiffeizenbank - ook van nul zijn begonnen, hebben de op detailsector georiënteerde banken geen extra tijd meer voor om zich op de markt te ontplooien. Daarom wordt de weg met de oprichting van nieuwe banken door de financiële structuren gekozen, welke gericht zijn op bediening van bepaalde corporatieve klanten die normaal gesproken met de moederstructuur zijn verbonden. Over zijn wens om in Moskou een ‘dochter’ te gaan openen verklaarde de Japanse Bank of Tokyo Mitsubishi, welke in Moskou reeds een vertegenwoordiging heeft. De bank is van plan de Japanse bedrijven te ondersteunen, die de zaken in Rusland doen, en zijn plannen zijn in de eerste instantie verbonden met het bouwen van de Toyota Motor fabriek in St.Petersburg. (Het autobedrijf is de klant van UFJ Holdings, de vierde grote bank van Japan. In oktober zal hij deel van Mitsubishi Tokyo Groep uitmaken). Svenska Handelsbanken opende in Moskou zijn dochterbank Svenska Handelsbanken, die zich komende twee of drie jaar hoofdzakelijk met bediening van Scandinavische en Engelse bedrijven zal bezighouden, en ook bedrijven die met deze landen samenwerken. Deze bank, één van de grootste banken in Scandinavië, heeft een lange tijd ook een vertegenwoordiging in Moskou gehad, en nu de beslissing genomen een volwaardige structuur op basis ervan op te richten. Maar Handelsbanken heeft voornemens om vervolgens naar de markt van detaildiensten te gaan.

Dromen over het binnenland

De westelijke banken gaan niet alleen de Russische structuren in de regio’s kopen, maar beginnen ook zelf zich in de provincie voort te bewegen. Nog een paar jaar geleden was de activiteit van de meeste buitenlandse ‘dochters’ tot twee Russische hoofdsteden - Moskou en St.Petersburg beperkt, maar nu is de situatie veranderd. In een jaar werd het aantal van 100-percent buitenlandse ‘dochters’ van 14 tot 20 gestegen, en de westerlingen hebben nog grotere grootscheepse plannen. Over zijn voornemens om zijn kantoren in Nizhny Novgorod, Rostov aan de Don, Samara, Ekaterinburg en Novosibirsk te openen verklaarde aan Profiel het hoofd van de bank Banque Societe Generale Vostok Michel Bricout. Hij zei dat er voor de westelijke banken twee hoofdmogelijkheden bestaan: de volwaardige afdelingen voor bediening van particulieren te openen of voorkeur te geven aan de geautomatiseerde zelfbedieningspunten. Societe Generale probeert deze twee strategieën te combineren, door het openen van drie types afdelingen: hoofdkantoor voor bediening van corporatieve en particuliere klanten, kleine kantoren met 8-10 bankmedewerkers alleen voor bediening van particulieren en de geautomatiseerde kantoren. Reiffeizenbank, die reeds kantoren in St.Petersburg en Ekaterinburg heeft, is van plan om 9 extra kantoren in Rusland te openen, waaronder ook in Chelyabinsk, Perm, Samara, Nizhny Novgorod, Novosibirsk, Krasnoyarsk en Rostov. En de bank IMB, die 13 vertegenwoordigingen in verschillende steden van het land heeft, wil voor het einde van dit jaar de volwaardige kantoren van te maken met een ruime keuze aan bankdiensten voor particuliere en corporatieve klanten.

De in consumentenleningen gespecialiseerde Home Credit breidde afgelopen jaar het aantal zijn vertegenwoordiging van 10 tot 26 uit (zie Profiel Nr.15, 2005).

Tegelijkertijd staan veel analisten sceptisch tegenover perspectieven voor buitenlandse banken betreffende hun expansie in de provincie: voor binnenlandse bankiers is het toch gemakkelijker om met de lokale overheid en elite afspraken te maken en overweg te kunnen. “Van een snelle expansie van buitenlandse banken in de regio’s is er geen sprake, omdat daarvoor de aanzienlijke kapitaalinvesteringen worden vereist. Daarbij zullen er organisatorische problemen ontstaan, en volumes van regionale markten  zijn relatief klein, meent Alexander Burja, hoofd van de Dienst voor controle op risico’s bij financiële operaties en trasacties van IIB. “Sberbank speelt hier ook zijn rol: wiens netwerk van kantoren hors concours is en heel erg moeilijk te verdringen is". Maar de buitenlanders kunnen hen in Rusland voortbewegen door het kopen van kleine banken ter plaatse. Zo denkt de analist van de Bank van Project Financiering Aleksander Ostrovsky. Juist de banken met de deelneming van het buitenlandse kapitaal, wiens deel nog niet zo groot is, beginnen als marktveroveraars op te treden en de concurrentie op de markt van bankdiensten te ondersteunen. Verder zal zo een veroveraar geleidelijk zijn werkgebied uitbreiden en de middelgrote en kleine financiële instituten opkopen, wat voor de laatstgenoemde in feite de redding betekent. Wat de vrees voor de buitenlandse expansie betreft is die erg overdreven, zo denkt het hoofd van het departement voor handelsoperaties van Deutsche Bank Yuri Solovyev. "Uiteindelijk wordt het openen van zowel ‘dochters’ als ook kantoren van westelijke banken door de Bank van Rusland geregeld, zegt Solovyev. De restrictieve instrumenten zullen toch in de handen van de regelaar blijven.

Inessa PAPERNAYA, Igor USTINOV

<- Back to the other news